Zaznacz stronę

Clara
SCHUMANN

biogram

Clara Josephine Schumann z domu Wieck (ur. 13 września 1819 w Lipsku, zm. 20 maja 1896 we Frankfurcie nad Menem) – niemiecka pianistka i kompozytorka romantyczna. Żona Roberta Schumanna. Muzyki uczył ją ojciec, Friedrich Wieck. Pierwszy raz wystąpiła publicznie w 1830. W 1832 roku wyruszyła z ojcem w pierwszą trasę koncertową, podczas której zaprezentowała kilka samodzielnie skomponowanych utworów.

Talent i siła

W cieniu sławy męża

Clara była jedną z najwybitniejszych niemieckich pianistek XIX wieku, a ponadto nauczycielką, matką ośmiorga dzieci, kochającą żoną Roberta Schumanna, oraz bliską przyjaciółką Johannesa Brahmsa. Odegrała znaczącą rolę w rozwoju sławy obojga pianistów, jednocześnie tworząc własne kompozycje, które nie były jednak tak cenione – w dużej mierze ze względu na fakt, że była kobietą. 

Po śmierci została szybko zapomniana jako kompozytorka i dopiero w 1970 r. zainteresowano się jej talentem oraz niezwykłym życiorysem ponownie. Jednak po dziś dzień jej historia pozostaje ukryta w cieniu sławy dwóch mężczyzn jej życia – Roberta Schumanna i Johannesa Brahmsa.

Wieck / Schumann / Brahms

symfonie duszy

Piękna złożoność relacji

Duża część piękna życia leży w jego złożoności – w tych doświadczeniach, których głębokości i wymiaru nie można wyciąć, spłaszczyć i zawrzeć w schludnych kategoriach. Nigdzie ta złożoność nie jest większa, bogatsza ani bardziej nasycona niuansami niż w emocjonalnym wszechświecie relacji interpersonalnych, z których najbardziej ekspansywny jest opór i interpolacja między różnymi etykietami, które staramy się im narzucić. Relacje, które nazywamy platońskimi, są wystarczająco trudne do taksonomizacji. Kiedy przyjaźń zostaje zerwana przez puls romantycznej miłości, gdy dwoje ludzi przestaje wiedzieć, jak się nazywać i wiedzą tylko, co mają na myśli, poziom złożoności może stać się albo destrukcyjny, albo transcendentalnie symfoniczny. Tak niezwykła relacja rozkwitła między utalentowaną pianistką Clarą Schumann, a kompozytorami Robertem Schumannem i Johannesem Brahmsem.

Przyjaźń i szacunek trojga kompozytorów

Kompozytorzy poznali się w 1853 roku, kiedy ukochany mąż Clary, słynny kompozytor Robert Schumann, został urzeczony muzycznym geniuszem Brahmsa i wziął go pod swoje skrzydła. W liście do ojca Brahmsa, Schumann nazwał pianistę „ulubieńcem muz”. Następnie napisał namiętny utwór do jednego z wiodących czasopism muzycznych epoki, wychwalając pomysłowość młodego muzyka i przepowiadając jego nadchodzącą sławę. Z kolei Brahms był niezmiernie wdzięczny Schumannowi, nazywał go „Czcigodnym Mistrzem”. W jednym z listów napisał do Schumannów: „Sprawiłeś mi tak wielką radość, że nie mogę wyrazić wdzięczności słowami. Niech Bóg sprawi, że moje dzieła wkrótce będą w stanie udowodnić wam, jak bardzo wasza miłość i życzliwość wzmocniły mnie i zainspirowały ”. Brahms chciał być ,,zawsze godny” zaufania Schumannów do jego talentu.

Choroba Roberta Schumanna

Zaledwie cztery miesiące po tym, jak Schumannowie spotkali Brahmsa i obdarzyli go hojnym patronatem, Robert doznał załamania nerwowego. 27 lutego 1854 roku wspiął się na most i rzucił się w nurt Renu. Został uratowany i zaciągnięty na brzeg, a następnie natychmiast oddany do prywatnej placówki psychiatrycznej, gdzie spędził pozostałe dwa lata swojego życia cierpiąc na halucynacje słuchowe i inne choroby psychiczne. Schumann tak bardzo lubił Brahmsa, że ​​kiedy Clara przysłała mu portret młodego kompozytora, napisał do Brahmsa o tym, że umieścił jego zdjęcie „pod lustrem” w swoim pokoju – jest to przekonująca sugestia, że ​​jego relacja z młodym kompozytorem była dla niego życiowo istotna.

Schumann nigdy nie wyzdrowiał. Zmarł w ośrodku psychiatrycznym 29 lipca 1856 roku. Pozostawił Clarę, samotną matkę czworga synów i czterech córek, w trudnej sytuacji i dotkliwej żałobie. Pianistka dała jednak radę utrzymać liczną rodzinę dzięki swojemu talentowi muzycznemu – uczyła gry na fortepianie, występowała w Europie i niestrudzenie podróżowała aby zachować należyty poziom życia i opłacić szkoły dla swoich dzieci.

Listy Clary Schumann do Johannesa Brahmsa

Podczas choroby Roberta Schumanna i jego pobytu w ośrodku Clara zaczęła korespondować z Brahmsem. Wkrótce stał się jej najbliższym powiernikiem i najbliższym przyjacielem. Lekarze w ośrodku zabronili jej odwiedzać męża z obawy przed nadmierną stymulacją jego słabego układu nerwowego, dlatego Brahms służył również jako posłaniec między Clarą, a chorym Schumannem. W ciemności po śmierci Roberta, przyjaciel stał się jedynym źródłem światła Clary, a ich przyjaźń nabrała nowego wymiaru. Między kompozytorami narodziła się niezwykła pełnia uczuć – przeciwstawiając się klasyfikacji, zacierając granicę między tym, co opiekuńcze, a tym co romantyczne – między przyjaciółmi, a kochankami. Możemy dowiedzieć się wiele o tej wyjątkowej relacji z ich ocalałej korespondencji, zebranej w Listach Clary Schumann i Johannesa Brahmsa z 1973 roku.

Pierwsze listy – platoniczna miłość do Schumannów

Na początku ich korespondencji Brahms nazywa Clarę Schumann „Czcigodną Damą”, być może dlatego, że widział w niej bardziej swojego anioła stróża, niż podmiot miłości. Rozwijające się zauroczenie jego przyjaciółką i opiekunką wkrótce chwyta go za serce. Jednak jego oddanie jest bezinteresowne, najważniejsze jest dla niego szczęście Clary – szczęście zaburzone przez jej obawy o los chorego męża. Aby złagodzić jej niepokój, Brahms udaje się do ośrodka, by sprawdzić stan Roberta Schumanna i składa jej uspokajające sprawozdania. W tych wczesnych listach Brahms wydaje się zakochany nie w samej Clarze, ale w Schumannach jako jednostce, która ucieleśnia to, co kompozytor uważa za najwyższe cechy ludzkiego ducha. Pisze: ,,zanim was poznałem, wyobrażałem sobie, że tacy ludzie jak wy i takie małżeństwa jak wasze mogą istnieć tylko w wyobraźni niektórych ludzi.’

Rozwijająca się relacja kompozytorów

Wkrótce jednak sama Clara nalega, aby Brahms zwracał się do niej po imieniu (była to w tamtych czasach forma zarezerwowana dla intymnej przyjaźni). Po pewnym czasie Brahms nie tylko zaczyna używać swojego imienia, ale adresuje też swoje kolejne listy do „Mojej najukochańszej Clary”, a później po prostu do „Mojej Clary”.

Clara, którą pogarszający się stan zdrowia męża niejako przygotowywał do późniejszych wydarzeń, po śmierci Schumanna pogrążyła się w rozpaczy. Serdeczne oddanie Brahmsa stało się jej jedyną pociechą. Poza wychowywaniem ośmiorga dzieci, skupiła się na popularyzacji kompozycji swojego zmarłego męża, które niestrudzenie wykonywała w całej Europie. Ale była również oczarowana geniuszem Brahmsa – wychwalała i zachęcała go prywatnie, a także rekomendowała publicznie. Ta wzajemność podziwu artystycznego stała się centralnym punktem ich wielowarstwowej miłości. To, co początkowo wydawało się jednostronnym zauroczeniem i uwielbieniem, wkrótce pogłębiło się w głęboką symetrię uczuć.

Miłość Clary i Brahmsa nie jest jedynie ulotnym zauroczeniem, z ubiegiem lat ich relacja coraz bardziej się pogłębia i rozbudowuje – co pięknie widoczne jest w ich korespondencji. Oboje wydają się znakomicie uzupełniać i rozumieć, rozmawiają o tym, co ich boli i cieszy, wspierają się nawzajem emocjonalnie i artystycznie. Clara odgrywa również rolę w rosnącym sukcesie Brahmsa jako kompozytora. Pianistka umiera w wieku 76 lat, a dużo młodszy od niej kompozytor przeżywa ją tylko o 11 miesięcy.

List Brahmsa do Clary i Roberta Schummanów

,,Nawet ja, zanim was poznałem, wyobrażałem sobie, że tacy ludzie jak wy i takie małżeństwa jak wasze mogą istnieć tylko w wyobraźni niektórych ludzi.

[…]

Ludzie … nie zasługują na to, żebyście wy dwoje, Robercie i Claro, w ogóle istnieli na ziemi, i czuję się podniesiony na duchu, gdy myślę, że nadejdzie czas, kiedy ludzie będą was ubóstwiać – dwie tak niezwykle poetyckie natury. Niemal żałuję, że świat nie zapomni o was, abyście mogli być jeszcze bardziej święci dla wybranych …”

List z trasy koncertowej młodego Brahmsa (21 lat) do Clary (35):

,,Nie cieszyłem się ani jedną chwilą podróży. Miasta, które inaczej zachwyciłyby mnie radością, pozostawiają mnie zimnego, tak nudne i bezbarwne wydaje mi się wszystko.

Wrócę do domu, będę grał i czytał na głos, aż się pojawisz, i będę mógł robić to z tobą. Jeśli naprawdę chciałbyś mnie zadowolić, pozwoliłbyś mi znaleźć list w Düsseldorfie … Jeżeli wielka tęsknota, która mnie opętała w ciągu ostatnich kilku dni, ma jakikolwiek wpływ na moją grę itp., to powinna wkrótce umożliwić mi rzucanie zaklęć na ludzi.”

Początek listu Brahmsa do Clary:

,,Z przyjemnością napisałbym do ciebie tylko za pomocą muzyki, ale mam ci dzisiaj do powiedzenia rzeczy, których muzyka nie może wyrazić. (…)”

Fragmenty sprawozdań Brahmsa z wizyt u Schumanna

,,Jego spojrzenie jest przyjazne i jasne, jego ruchy są takie same jak zawsze, ciągle trzyma dłoń przy ustach i pali krótkimi wydechami, jak zwykle. (…)”

,,Herr Sch. potem odwrócił się, by spojrzeć na kwiaty i poszedł dalej do ogrodu, by podziwiać piękny widok. Widziałem, jak znika ze wspaniałą aureolą wokół głowy, utworzoną przez zachodzące słońce.”

List Clary do dzieci po śmierci męża:

,,Prawie nie znaliście swojego drogiego Ojca, byliście zbyt młodzi, by odczuwać głęboką żałobę, a zatem w tych okropnych latach nie mogliście mnie pocieszyć. Daliście mi oczywiście nadzieję, ale to nie wystarczyło, aby wesprzeć mnie w przeprawie przez tę agonię. Wtedy pojawił się Johannes Brahms. Wasz Ojciec go kochał i podziwiał, tak jak nikogo innego, jak tylko [skrzypka Józefa] Joachima. Przybył, jak prawdziwy przyjaciel, aby być ze mną w całym moim smutku; wzmocnił serce, które groziło złamaniem, podniósł na duchu mój umysł, dopingował mego ducha, kiedy [kiedykolwiek] i gdziekolwiek mógł; krótko mówiąc, był moim przyjacielem w pełnym tego słowa znaczeniu.”

pianiści / kompozytorzy

poznaj ich utwory

Clara Schumann

Jej debiut sceniczny i kompozytorski odbył się w 1830 roku w Gewandhaus w Lipsku (podczas koncertu wykonała swoją kompozycję Variationen über ein Originalthema). Od tego monemtu rozpoczęła się jej żywa działalność artystyczna prowadzona w całej Europie. Częstym miejscem występów Clary był Gewandhaus w Lipsku. Wiele innych ważnych koncertów kompozytorki odbyło się w takich krajach europejskich jak: Berlin, Wiedeń, Rosja, Anglia, Holandia, Belgia, Dania, Szwajcaria i Francja.

Spotify   |   Apple Music   |   Youtube

Robert Schumann

Niemiecki kompozytor i krytyk muzyczny – był uznawany za jednego z najbardziej wpływowych twórców epoki romantyzmu. Do najważniejszych kompozycji Schumanna należą wczesne cykle miniatur fortepianowych z lat 1832–39 oraz liczne pieśni, z których większość napisał w roku 1840 (,,roku pieśni”). Od roku 1841 pisał głównie utwory orkiestrowe i kameralne; pozostawił po sobie pięć symfonii (w tym jedną niedokończoną), liczne uwertury, koncerty i sonaty oraz wiele recenzji muzycznych.

Spotify   |   Apple Music   |   Youtube

Johannes Brahms

Niemiecki kompozytor, pianista i dyrygent. Kompozycje Brahmsa były bardzo wyraźnie zakorzenione w niemieckiej tradycji. Wpływ, na jego twórczość mieli m.in. Beethoven oraz Bach. Inspiracją były dla niego również niemieckie pieśni ludowe i pieśni wczesnego romantyzmu. Brahms był kompozytorem, który nie miał ambicji rewolucjonizowania muzyki. Z założenia był tradycjonalistą. Tymczasem w następnym pokoleniu uznany został za „prekursora nowoczesności” (jak deklarował Arnold Schönberg).

Spotify   |   Apple Music   |   Youtube

Źródła:

  • [książka] Letters Of Clara Schumann And Johannes Brahms, 1853 1896, Clara Schumann, Johannes Brahms, Berthold Litzmann
  • [artykuł] When a Friendship Is More Than Friendship: The Tender Letters of Clara Schumann and Johannes Brahms, Maria Popova, brainpickings.org
  • [artykuł] Clara Schumann, Biografie niemieckie i inne, biografie-niemieckie.pl
  • [artykuł] Clara Wieck Schumann – sylwetka pianistki i kompozytorki, Ewa Fabiańska, meakultura.pl
  • [wikipedia] Robert Schumann – niemiecki kompozytor i krytyk muzyczny, pl.wikipedia.org
  • [wikipedia] Johannes Brahms – niemiecki kompozytor, pianista i dyrygent okresu romantyzmu, pl.wikipedia.org